Cyaanzuur (CYA) is de UV-beschermer voor chloor in je zwembad. Zonder CYA breekt vrij chloor in direct zonlicht binnen 1 tot 2 uur volledig af. De ideale waarde ligt tussen 30 en 50 mg/l. Hoe hoger de CYA, hoe trager chloor werkt en hoe meer vrij chloor je nodig hebt. Vuistregel: vrij chloor minimaal 7,5% van de CYA-waarde.
Wat is cyaanzuur en waarom heb je het nodig?
Cyaanzuur (CYA) is ook bekend als cyanurinezuur, stabilisator of conditioner. Het beschermt vrij chloor (hypochloorzuur) tegen afbraak door UV-licht. UV-straling is de vijand van chloor: bij direct zonlicht verdwijnt 90% van je vrije chloor in minder dan 2 uur.
CYA bindt zich aan chloor en vormt een tijdelijke verbinding. Die verbinding is minder actief, maar breekt ook veel langzamer af in UV-licht. Bij voldoende CYA (30-50 mg/l) duurt het uren in plaats van minuten voordat chloor wordt afgebroken.
Praktisch gevolg: in een buitenzwembad zonder CYA moet je elke dag bijdoseren. Met CYA op de juiste waarde houd je het chloor 4 tot 8 keer langer vast. Dat bespaart aanzienlijk op chloorkosten.
Hoe komt CYA in je zwembad?
Er zijn twee manieren:
1. Via chloortabletten (meest voorkomend) De standaard chloortabletten van 200 gram (trichloorisocyanuurzuur, of trichloor) bevatten naast chloor ook CYA. Bij het oplossen van de tablet wordt zowel chloor als cyaanzuur vrijgegeven. Per tablet 200 gram voeg je circa 57 gram actief chloor en tegelijkertijd ook een kleine hoeveelheid CYA toe aan het water.
Na een volledig seizoen lang tabletten gebruiken zonder gedeeltelijk te verversen, loopt het CYA-gehalte op. In een gesloten systeem (geen spatverliezen, regen of aftappen) kun je na één seizoen uitkomen op 100+ mg/l.
2. Rechtstreeks toegevoegd als stabilisator Als je vloeibaar chloor of chloorkorrels gebruikt (die geen CYA bevatten), voeg je cyaanzuur apart toe als poeder of korrels aan het begin van het seizoen. Dosering: circa 2 gram per 10.000 liter verhoogt het CYA-gehalte met 0,2 mg/l.
Ideale CYA-waarde per type zwembad
| Type zwembad | Ideale CYA-waarde | Deels verversen vanaf circa |
|---|---|---|
| Buitenzwembad (privé) | 30-50 mg/l | 80 mg/l |
| Binnenzwembad | 0-20 mg/l | 30 mg/l (UV niet relevant) |
| Zoutwaterzwembad (buiten) | 30-50 mg/l | 80 mg/l |
| Jacuzzi / spa | 0-30 mg/l | 50 mg/l |
De rechterkolom is geen harde grens maar een praktisch actiepunt. Daarboven moet je zoveel vrij chloor aanhouden dat verversen goedkoper en eenvoudiger is.
Voor binnenbaden en spa’s is CYA minder relevant omdat UV-licht geen factor is. Te hoge CYA in een spa vermindert de chlooreffectiviteit zonder dat je er voordeel uit trekt.
CYA meten: hoe doe je dat?
Meet het cyaanzuurgehalte met:
Visuele CYA-testkit (turbidimeter-methode): De meest betrouwbare consumentenmethode. Je mengt het water met een reagent en kijkt door een buisje tot een zwarte stip verdwijnt. De waarde waarbij de stip onzichtbaar wordt, correspondeert met het CYA-gehalte. Nauwkeurig tot 10 mg/l.
Teststrips: Sommige 6-in-1 teststrips meten ook CYA. Minder nauwkeurig dan de turbidimeter-methode, maar bruikbaar voor routinecontrole.
Lab of poolservice: Stuurde je nooit de waarden door? Laat een wateranalyse uitvoeren door een poolspecialist of stuur een watermonster op. Ligt de waarde duidelijk boven 50 mg/l, verhoog dan je vrije chloor of ververs gedeeltelijk water.
CYA meten
AquaChek Select 7-in-1 Teststrips Refill (100 strips)
Beste premium strip voor wie dagelijks nauwkeurig wil meten
Bayrol Electronic Pooltester (7 parameters, Bluetooth)
Beste elektronische tester met app-integratie
Water-I.D. PoolLab 2.0 Digitale Fotometer (Complete Set)
Beste premium keuze voor nauwkeurige multi-parameter metingen
Hoe vaak meten?
- Begin van het seizoen: altijd controleren
- Midden van het seizoen: eens per 4 tot 6 weken
- Als chloor aanhoudend laag blijft ondanks bijdoseren: direct meten
CYA te hoog: waarom chloor dan minder goed werkt
Je hoort vaak over “CYA-lock” of een chloorblokkade boven 80 mg/l. Zo werkt het niet: er is geen harde grens. CYA bindt een deel van het vrije chloor tijdelijk, en hoe meer CYA, hoe groter dat deel. Daardoor werkt dezelfde chloorwaarde steeds trager naarmate de CYA stijgt. Bij 1 tot 3 mg/l vrij chloor en een hoge CYA kan het water dus alsnog groen of troebel worden.
Vuistregel: houd vrij chloor op minimaal 7,5% van de CYA-waarde.
| CYA-waarde | Vrij chloor minimaal |
|---|---|
| 30 mg/l | circa 2,3 mg/l |
| 50 mg/l | circa 3,8 mg/l |
| 80 mg/l | 6 mg/l |
| 100 mg/l | 7,5 mg/l |
Bij duidelijk verhoogde CYA wordt dat chloorniveau onpraktisch. Dan is gedeeltelijk water verversen de beste oplossing.
Waarom je teststrip normaal lijkt: Je teststrip meet het vrije chloor correct. Alleen is bij veel CYA op elk moment maar een klein deel daarvan als actief hypochloorzuur aanwezig. Dezelfde meetwaarde desinfecteert dus minder snel.
Herkenningstekens van te hoge CYA:
- Chloor daalt snel ondanks regelmatig bijdoseren
- Groen of troebel water ondanks “normale” chloorwaarden op de strip
- Chloorshock lijkt niet te werken of werkt maar kort
- Water is al meerdere jaren niet vernieuwd of bijgevuld
Andere oorzaken met dezelfde symptomen:
- Te hoge pH (ook een oorzaak van minder werkzaam chloor, maar ander mechanisme)
- Algen in een vroeg stadium (die verbruiken chloor snel)
Meer over algen en chloor dat niet werkt lees je in groen water en algen oplossen .
CYA verlagen: water verversen is de enige optie
Er bestaat geen chemisch middel dat CYA afbreekt. De enige manier om het gehalte te verlagen is verdunnen met vers water.
Stap voor stap:
- Meet het huidige CYA-gehalte (bijv. 120 mg/l)
- Bepaal welk deel je wil vervangen om onder 50 mg/l te komen
- Om van 120 naar 50 te komen: tap 58% van het water af (120 × 0,42 ≈ 50)
- In de praktijk: tap 40-50% af en meet opnieuw
- Tap het water af via de aftapkraan of een pompsysteem
- Vul bij met vers leidingwater terwijl de pomp draait
- Laat 12 tot 24 uur circuleren
- Meet opnieuw en herhaal indien nodig
Praktische vuistregel: elke 50% waterverversing halveert het CYA-gehalte.
| CYA voor verversing | Na 30% verversing | Na 50% verversing |
|---|---|---|
| 100 mg/l | 70 mg/l | 50 mg/l |
| 150 mg/l | 105 mg/l | 75 mg/l |
| 200 mg/l | 140 mg/l | 100 mg/l |
Na het verversen: controleer ook de pH, alkaliniteit en calcium hardheid. Vers leidingwater kan deze waarden tijdelijk verstoren.
CYA en chloorshock: waarom het bij hoge CYA minder goed werkt
Bij een chloorshock voeg je tijdelijk 10 tot 30 mg/l vrij chloor toe. Hoe hoger de CYA, hoe groter het deel van dat chloor dat tijdelijk gebonden is. Een shock die bij 30 mg/l CYA ruim voldoende is, werkt bij 100 mg/l CYA veel trager en kan te zwak zijn om algen op te ruimen.
Als een chloorshock niet werkt ondanks correcte dosering, is te hoge CYA een van de meest waarschijnlijke oorzaken. Ververs eerst gedeeltelijk water, breng CYA terug naar 30 tot 50 mg/l, en voer dan de schokbehandeling uit.
Meer over schokbehandeling lees je in chloorshock zwembad: wanneer en hoe .
CYA bij zoutwaterzwembaden
Zoutchlorinators produceren natriumhypochloriet, dat geen CYA bevat. Gebruik je uitsluitend een zoutchlorinator, dan bouwt CYA niet automatisch op. Toch is CYA ook bij zoutwaterbaden nodig voor buitenzwembaden, want UV breekt ook elektrolytisch geproduceerd chloor af.
Voeg CYA als stabilisatorpoeder toe aan het begin van het seizoen: doel is 30-40 mg/l. Controleer halverwege het seizoen opnieuw. Meer over zoutwaterbaden lees je in zoutwater zwembad: opstarten en onderhoud .
