Cyaanzuur (CYA) is de UV-beschermer voor chloor in je zwembad. Zonder CYA breekt vrij chloor in direct zonlicht binnen 1 tot 2 uur volledig af. De ideale waarde ligt tussen 30 en 50 mg/l. Stijgt het boven 80 mg/l, dan blokkeert het de werking van chloor — ook wel CYA-lock genoemd.
Wat is cyaanzuur en waarom heb je het nodig?
Cyaanzuur (CYA) is ook bekend als cyanurinezuur, stabilisator of conditioner. Het beschermt vrij chloor (hypochloorzuur) tegen afbraak door UV-licht. UV-straling is de vijand van chloor: bij direct zonlicht verdwijnt 90% van je vrije chloor in minder dan 2 uur.
CYA bindt zich aan chloor en vormt een tijdelijke verbinding. Die verbinding is minder actief, maar breekt ook veel langzamer af in UV-licht. Bij voldoende CYA (30–50 mg/l) duurt het uren in plaats van minuten voordat chloor wordt afgebroken.
Praktisch gevolg: in een buitenzwembad zonder CYA moet je elke dag bijdoseren. Met CYA op de juiste waarde houd je het chloor 4 tot 8 keer langer vast. Dat bespaart aanzienlijk op chloorkosten.
Hoe komt CYA in je zwembad?
Er zijn twee manieren:
1. Via chloortabletten (meest voorkomend) De standaard chloortabletten van 200 gram (trichloorisocyanuurzuur, of trichloor) bevatten naast chloor ook CYA. Bij het oplossen van de tablet wordt zowel chloor als cyaanzuur vrijgegeven. Per tablet 200 gram voeg je circa 57 gram actief chloor en tegelijkertijd ook een kleine hoeveelheid CYA toe aan het water.
Na een volledig seizoen lang tabletten gebruiken zonder gedeeltelijk te verversen, loopt het CYA-gehalte op. In een gesloten systeem (geen spatverliezen, regen of aftappen) kun je na één seizoen uitkomen op 100+ mg/l.
2. Rechtstreeks toegevoegd als stabilisator Als je vloeibaar chloor of chloorkorrels gebruikt (die geen CYA bevatten), voeg je cyaanzuur apart toe als poeder of korrels aan het begin van het seizoen. Dosering: circa 2 gram per 10.000 liter verhoogt het CYA-gehalte met 0,2 mg/l.
Ideale CYA-waarde per type zwembad
| Type zwembad | Ideale CYA-waarde | Maximum |
|---|---|---|
| Buitenzwembad (privé) | 30–50 mg/l | 80 mg/l |
| Binnenzwembad | 0–20 mg/l | 30 mg/l (UV niet relevant) |
| Zoutwaterzwembad (buiten) | 30–50 mg/l | 80 mg/l |
| Jacuzzi / spa | 0–30 mg/l | 50 mg/l |
Voor binnenbaden en spa’s is CYA minder relevant omdat UV-licht geen factor is. Te hoge CYA in een spa vermindert de chlooreffectiviteit zonder dat je er voordeel uit trekt.
CYA meten: hoe doe je dat?
Meet het cyaanzuurgehalte met:
Visuele CYA-testkit (turbidimeter-methode): De meest betrouwbare consumentenmethode. Je mengt het water met een reagent en kijkt door een buisje tot een zwarte stip verdwijnt. De waarde waarbij de stip onzichtbaar wordt, correspondeert met het CYA-gehalte. Nauwkeurig tot 10 mg/l.
Teststrips: Sommige 6-in-1 teststrips meten ook CYA. Minder nauwkeurig dan de turbidimeter-methode, maar bruikbaar voor routinecontrole.
Lab of poolservice: Stuurde je nooit de waarden door? Laat een wateranalyse uitvoeren door een poolspecialist of stuur een watermonster op. Krijg je een waarde boven 80 mg/l, dan moet je actie ondernemen.
CYA meten
AquaChek Select 7-in-1 Teststrips Refill (100 strips)
Beste premium strip voor wie dagelijks nauwkeurig wil meten
~€32.00
Bayrol Electronic Pooltester (7 parameters, Bluetooth)
Beste elektronische tester met app-integratie
~€169.00
Water-I.D. PoolLab 2.0 Digitale Fotometer (Complete Set)
Beste premium keuze voor nauwkeurige multi-parameter metingen
~€149.00
Hoe vaak meten?
- Begin van het seizoen: altijd controleren
- Midden van het seizoen: eens per 4 tot 6 weken
- Als chloor aanhoudend laag blijft ondanks bijdoseren: direct meten
CYA te hoog: herken CYA-lock
CYA-lock is de situatie waarbij het CYA-gehalte zo hoog is (boven 80 mg/l) dat chloor grotendeels geblokkeerd wordt. Je meet een chloorwaarde van 1–3 mg/l op je teststrip, maar het water wordt alsnog groen of troebel.
Waarom teststrips je kunnen misleiden bij CYA-lock: Goedkope teststrips meten totaalchloor of gecombineerd chloor, niet puur het vrije actieve deel. Bij hoge CYA meet je dat gecombineerde chloor, maar het actieve deel (hypochloorzuur) is slechts een fractie hiervan.
Herkenningstekens van CYA-lock:
- Chloor daalt snel ondanks regelmatig bijdoseren
- Groen of troebel water ondanks “normale” chloorwaarden op de strip
- Chloorshock lijkt niet te werken of werkt maar kort
- Water is al meerdere jaren niet vernieuwd of bijgevuld
Wat CYA-lock NIET is:
- Te hoge pH (ook een oorzaak van inactief chloor, maar ander mechanisme)
- Algen in een vroeg stadium (die bevatten geen CYA, maar verbruiken chloor snel)
Meer over algen en chloor dat niet werkt lees je in groen water en algen oplossen .
CYA verlagen: water verversen is de enige optie
Er bestaat geen chemisch middel dat CYA afbreekt. De enige manier om het gehalte te verlagen is verdunnen met vers water.
Stap voor stap:
- Meet het huidige CYA-gehalte (bijv. 120 mg/l)
- Bepaal welk deel je wil vervangen om onder 50 mg/l te komen
- Om van 120 naar 50 te komen: tap 58% van het water af (120 × 0,42 ≈ 50)
- In de praktijk: tap 40–50% af en meet opnieuw
- Tap het water af via de aftapkraan of een pompsysteem
- Vul bij met vers leidingwater terwijl de pomp draait
- Laat 12 tot 24 uur circuleren
- Meet opnieuw en herhaal indien nodig
Praktische vuistregel: elke 50% waterverversing halveert het CYA-gehalte.
| CYA voor verversing | Na 30% verversing | Na 50% verversing |
|---|---|---|
| 100 mg/l | 70 mg/l | 50 mg/l |
| 150 mg/l | 105 mg/l | 75 mg/l |
| 200 mg/l | 140 mg/l | 100 mg/l |
Na het verversen: controleer ook de pH, alkaliniteit en calcium hardheid. Vers leidingwater kan deze waarden tijdelijk verstoren.
CYA en chloorshock: waarom het bij hoge CYA niet werkt
Bij een chloorshock voeg je tijdelijk 10 tot 30 mg/l vrij chloor toe. Bij een CYA-gehalte boven 80 mg/l is een groot deel van dat chloor onmiddellijk gebonden en niet beschikbaar voor desinfectie. Je kunt dan schokken tot 50 mg/l en toch geen resultaat zien.
Als een chloorshock niet werkt ondanks correcte dosering, is CYA de meest waarschijnlijke oorzaak. Ververs eerst het water, breng CYA terug naar onder 50 mg/l, en voer dan pas de schokbehandeling uit.
Meer over schokbehandeling lees je in chloorshock zwembad: wanneer en hoe .
CYA bij zoutwaterzwembaden
Zoutchlorinators produceren natriumhypochloriet, dat geen CYA bevat. Gebruik je uitsluitend een zoutchlorinator, dan bouwt CYA niet automatisch op. Toch is CYA ook bij zoutwaterbaden nodig voor buitenzwembaden, want UV breekt ook elektrolytisch geproduceerd chloor af.
Voeg CYA als stabilisatorpoeder toe aan het begin van het seizoen: doel is 30–40 mg/l. Controleer halverwege het seizoen opnieuw. Meer over zoutwaterbaden lees je in zoutwater zwembad: opstarten en onderhoud .
